#
  • 02155580061
  • تهران - خیابان خیام شمالی -نرسیده به چهارراه گلوبندک - ساختمان 999 - طبقه اول - واحد 10
#

سويا- محصول جادويي

نام گياهي: Glycine max
مترداف ها: Glycine hispide، Soja max، phaseolus max
خانواده: Fabaceae/ Leguminosae
اسامي رايج: دانه سويا، Soy(انگليسي)، Soja(اسپانيولي- فرانسوي)، Sojabohne(آلماني)، Sajaboena(سوئدي)

#

زيست گاه و پراکندگي
سويا گياهي خاص مناطق نيمه حارهّ اي ست اما درمناطق حاره اي ومعتدل هم کشت مي شود و نيز در نواحي داراي تابستانهاي داغ و پررطوبت.
منشأ:
دانه سويا که گاهي با عنوان محصول جادويي هم نام برده مي شود حاوي 40% پروتئين و 20% روغن است و منشأ آن به چين باز مي گردد. در سال 1853 قبل از ميلاد امپراطور شنگ نانگ آنرا به عنوان يکي از پنج حبوبات مقدس ناميد به همراه برنج ، گندم، لوبيا و ارزن. با اين اوصاف به مدت چهار هزار سال است که سويا در چين کشت مي شود. بين قرن اول پس از ميلاد و 1100 ميلادي دانه سويا به کشورهاي مجاور چين صادر شد مثل ميانمار، ژاپن، هند، اندونزي، مالزيف پنالف فيليپين و تايلند و ويتنام.

#

تاريخچه:
در حدود سال 1100 قبل از ميلاد دانه سويا فقط در اطراف رود يانگ تسه در شمال چين کشت مي شد. دانه سويا هم مثل ديگر دانه هاي روغني در بوته هايي بزرگ و به شکل غلاف دار رشد مي کند. تاريخچه استفاده از دانه سويا به عنوان ماده غذايي به عصر کشاورزي چين باز مي گردد. کاربرد اين محصول در اسناد طب چيني ذکر شده که به شش هزار سال پيش باز مي گردد. تا قرن ها دانه سويا براي مردم چين، ژاپن، کره، اندونزي، فيليپين و منچوري ارزش غذايي برابر با گوشت، شير، پنير، نان و روغن داشته است. با توجه به اين موضوع مي توان درک کرد که چرا در اين کشورها از سويا با عنوان طلاي خاک نام برده شده است. وقتي ارزش دانه سويا در مغرب زمين آشکار شد زمين هاي زيادي به کشت اين محصول اختصاص داده شد. در واقع دانه سويا اقتصاد کشاورزي آمريکا را متحول ساخت چون قابليت استفاده در صنايع غذايي، تغذيه دام و صنايع متعدد ديگر را داشت. در حال حاضر، آمريکا، برزيل و چين سه توليد کننده بزرگ سويا در دنيا هستند و آمريکا مقام اول را در اين زمينه دارد و بيش از 50% سوياي دنيا را توليد مي کند.
گياه شناسي
سويا گياهي ست برافراشته، چند شاخه با ارتفاع 8/0 تا 6/1 متر که به گونه آن بستگي دارد و با توجه به اين موضوع يا به صورت خزنده روي زمين رشد مي کند يا به صورت به هم پيچيده. اين گياه برگ هاي يک درميان و بزرگي دارد که معمولاً ساقه بلندي دارد. برگ هاي آن سه پنجه اي بوده و کاسبرگ به شکل بيضي يا نوک تيز است. ساقه ها، برگ ها و غلاف داراي کرک هاي خاکستري يا قهوه اي رنگ هستند. اين گياه گلهاي کوچک دارد که رنگ آن از سفيد تا بنفش متغير است و به صورت خوشه اي مي رويد که هر يک سه تا پانزده گل مي دهد. دانه ها کوچک بوده ورنگ آنها از سفيد شيري تا سفيد متفاوت است هر چند انواع ديگري به رنگ خاکستري يا قهوه اي و تقريباً سياه در غلافي باريک و کوتاه مي رويند. دانه ها تنگ هم درميان غلاف جاي گرفته اند و هر غلاف حاوي دو تا چهار دانه است. در خاور دور انواع متعدد و غير متداولي از دانه سويا وجود دارد که از نظر زمان رشد، ارتفاع گياه، رنگ، اندازه يا ميزان روغن دهي و پروتئين متفاوت هستند. از نظرروغن کشي انواع زرد رنگ اين دانه ارجحيت دارد. از نظر استفاده به عنوان سبزيجات، انواع دانه هاي سبز يا زرد رنگ ترجيح داده مي شوند. نوعي که به عنوان علوفه خشک به مصرف مي رسد معمولاً دانه هاي سياه يا قهوه اي رنگ دارد و گياه به صورت خزنده رشد مي کند.

#

ترکيبات شيميايي
دانه هاي سويا منبع غني روغن خوراکي هستند که فاقد کلسترول بوده و غالباً فاقد چربي اشباع شده است. روغن دانه سويا سالم تر و بهتر از ساير روغن هاست چون غذايي ست مناسب براي بيماران قلبي و کساني که مايل هستند از بيماري هاي قلبي دوري کنند. به علاوه به مقدار قابل توجهي حاوي ليستين و مقدار مناسبي ويتامين هاي قابل حل در چربي است. لسيتين ماده ضروري براي تمام اندام هاي بدن انسان است مخصوصاً براي سيستم عصبي، قلب و کبد. پس دانه سويا غذاي خوبي است. دانه خشک سويا حاوي 36% پروتئين، 19% روغن، 35% کربوهيدرات، 5% مواد معدني و چندين نوع ماده ديگر مثل اسيد آلفالينولئيک، ايزوفلاوون، لسيتين ها، لسيتن، پپتير، اسيد ليفولئيک، فيتواسترول، ساپونين و غيره است. دانه هاي سويا منبع غني ويتامين B در مقايسه با ديگر غلات است هر چند فاقد ويتامين C است. به علاوه دانه سويا حاوي تو کو فرول ها است که منبع عالي آنتي اکسيدان هستند. روغن دانه سويا حاوي آلفاتوکوفرول، بتاتوکوفرول، يتاتوکوفرول و دي توکوفرول و مواد معدني پتاسيم، کلسيم، منيزيم و فسفر و آهن است .
دانه هاي سويا که از نظر ژنتيکي اصلاح شده اند:
Glycine max يکي از محصولات بيو تکنيکي ست که از نظر ژنتيکي دستکاري شده و در محصولات زيادي کاربرد دارند. در 1995 شرکت مون سانتو دانه هاي سويا ي Round up Ready را توليد کرد که از نظر ژنتيکي اصلاح شده بود تا نسبت به آفت ها مقاوم شود. نگهداري از دانه يک پديده فرهنگي قديمي ست که به ابتداي عصر کشاورزي بر مي گردد. پس از کاشت يک دانه سالم براي اولين بار، کشاورزان معمولاً تعدادي دانه را پس از کشت اين محصول نگه مي دارند تا درسال بعد از آن استفاده کنند. دانه سويا حاوي تمام آن چيزي ست که براي باز توليد خودش لازم دارد و به دليل ويژگيهاي خاص خودش، به راحتي نمي توان آنرا به صورت انبوه ذخيره کرد. توانايي حفظ دانه يکي از موضوعات رقابتي در صنعت دانه است. در ايالات متحده ديوان عالي کشور و قانون حقوق مالکيت معنوي، نقش مهمي در زمينه حفظ دانه سويا ايفا کرده و اين امکان را براي شرکتهاي توليد کننده فراهم کرده تا از فرآيند توليد در مزرعه بيشترين بهره را ببرند. روشهاي حفظ دانه در ميان پرورش دهندگان سويا در آمريکا نشان مي دهد که مزارع گسترده اي موفق به حفظ دانه سويا در اين کشور شده اند. با اين حال با توليد دانه هاي سوياي Roundup Ready ماهيت حفظ دانه بسيار تغيير کرده است. ترکيب توسعه حقوق مالکيت معنوي ، فناوري جديد GM و ايدئولوژي کارايي فني به خوبي توانسته بر محدوديتهاي ذاتي حفظ دانه ها به صورت انبوه غلبه کند. شرکت مون سانتو و ديگر شرکتهاي برتر توانسته اند سود سرشاري از اعطاي مجوز توليد تجاري دانه ها به دست آورند.

#

تاريخچه:
در حدود سال 1100 قبل از ميلاد دانه سويا فقط در اطراف رود يانگ تسه در شمال چين کشت مي شد. دانه سويا هم مثل ديگر دانه هاي روغني در بوته هايي بزرگ و به شکل غلاف دار رشد مي کند. تاريخچه استفاده از دانه سويا به عنوان ماده غذايي به عصر کشاورزي چين باز مي گردد. کاربرد اين محصول در اسناد طب چيني ذکر شده که به شش هزار سال پيش باز مي گردد. تا قرن ها دانه سويا براي مردم چين، ژاپن، کره، اندونزي، فيليپين و منچوري ارزش غذايي برابر با گوشت، شير، پنير، نان و روغن داشته است. با توجه به اين موضوع مي توان درک کرد که چرا در اين کشورها از سويا با عنوان طلاي خاک نام برده شده است. وقتي ارزش دانه سويا در مغرب زمين آشکار شد زمين هاي زيادي به کشت اين محصول اختصاص داده شد. در واقع دانه سويا اقتصاد کشاورزي آمريکا را متحول ساخت چون قابليت استفاده در صنايع غذايي، تغذيه دام و صنايع متعدد ديگر را داشت. در حال حاضر، آمريکا، برزيل و چين سه توليد کننده بزرگ سويا در دنيا هستند و آمريکا مقام اول را در اين زمينه دارد و بيش از 50% سوياي دنيا را توليد مي کند.
گياه شناسي
سويا گياهي ست برافراشته، چند شاخه با ارتفاع 8/0 تا 6/1 متر که به گونه آن بستگي دارد و با توجه به اين موضوع يا به صورت خزنده روي زمين رشد مي کند يا به صورت به هم پيچيده. اين گياه برگ هاي يک درميان و بزرگي دارد که معمولاً ساقه بلندي دارد. برگ هاي آن سه پنجه اي بوده و کاسبرگ به شکل بيضي يا نوک تيز است. ساقه ها، برگ ها و غلاف داراي کرک هاي خاکستري يا قهوه اي رنگ هستند. اين گياه گلهاي کوچک دارد که رنگ آن از سفيد تا بنفش متغير است و به صورت خوشه اي مي رويد که هر يک سه تا پانزده گل مي دهد. دانه ها کوچک بوده ورنگ آنها از سفيد شيري تا سفيد متفاوت است هر چند انواع ديگري به رنگ خاکستري يا قهوه اي و تقريباً سياه در غلافي باريک و کوتاه مي رويند. دانه ها تنگ هم درميان غلاف جاي گرفته اند و هر غلاف حاوي دو تا چهار دانه است. در خاور دور انواع متعدد و غير متداولي از دانه سويا وجود دارد که از نظر زمان رشد، ارتفاع گياه، رنگ، اندازه يا ميزان روغن دهي و پروتئين متفاوت هستند. از نظرروغن کشي انواع زرد رنگ اين دانه ارجحيت دارد. از نظر استفاده به عنوان سبزيجات، انواع دانه هاي سبز يا زرد رنگ ترجيح داده مي شوند. نوعي که به عنوان علوفه خشک به مصرف مي رسد معمولاً دانه هاي سياه يا قهوه اي رنگ دارد و گياه به صورت خزنده رشد مي کند.